Dlaczego jod jest tak ważny dla zdrowia

Jod to jeden z kluczowych mikroelementów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Sprawdź, jak wpływa na Twoje zdrowie oraz jakie są skutki jego niedoboru

W naturze jod występuje w niewielkich ilościach w wodzie morskiej oraz w glebie. Nie jest syntetyzowany w organizmie człowieka, dlatego musi być dostarczany wraz z dietą. Niewielkie ilości jodu mogą być również przyswajane z powietrza, zwłaszcza na terenach nadmorskich.

Funkcje jodu

Choć organizm potrzebuje jodu jedynie w śladowych ilościach, pierwiastek ten pełni wiele ważnych funkcji zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Jego podstawową rolą jest udział w produkcji hormonów tarczycy – tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3).

Bez odpowiedniej podaży jodu tarczyca nie może prawidłowo wytwarzać hormonów regulujących wiele procesów niezbędnych dla zdrowia, takich jak:

rozwój i funkcjonowanie mózgu, układu nerwowego oraz kostnego
regulacja procesów wzrostu i dojrzewania komórek
gospodarka energetyczna organizmu
termoregulacja.

Gdy w organizmie brakuje jodu

Najważniejszym skutkiem niedoboru jodu jest upośledzenie prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Konsekwencjami mogą być:

niedoczynność tarczycy objawiająca się m.in. wzrostem masy ciała, uczuciem zimna, suchością skóry, przewlekłym zmęczeniem i sennością
upośledzenie funkcji poznawczych, czyli pogorszenie pamięci, koncentracji i zdolności uczenia się
wole endemiczne (powiększenie tarczycy), wole guzkowe toksyczne.

Objawy niedoboru jodu zależą od wieku, stopnia niedoboru oraz czasu jego trwania.

Ile jodu potrzebujesz?

Zarówno niedobór, jak i nadmiar jodu mogą prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych, dlatego warto dbać o odpowiednią podaż tego pierwiastka.

Zgodnie z normami żywienia dzienne zapotrzebowanie człowieka na jod wynosi odpowiednio:

70 µg – niemowlęta od 6 do 11 miesięcy
90 µg – dzieci od 1 do 6 lat
100 µg – dzieci od 7 do 9 lat
120 µg – dzieci od 10 do 12 lat
150 µg – młodzież od 13 do 18 lat i dorośli
220 µg – kobiety w ciąży
290 µg – kobiety karmiące piersią.

Dlaczego jod jest tak ważny dla kobiet w ciąży?

Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny szczególnie dbać o odpowiedni poziom jodu. Jest on niezbędny nie tylko do prawidłowego funkcjonowania tarczycy matki, lecz także do prawidłowego rozwoju płodu.

Niedobór jodu może prowadzić do niedoczynności tarczycy u matki, zaburzeń rozwoju układu nerwowego dziecka oraz zwiększać ryzyko poronień i przedwczesnych porodów.

Profilaktyka jodowa

Polska należy do obszarów łagodnego i umiarkowanego niedoboru jodu, dlatego wprowadzono obowiązkowe jodowanie soli kuchennej przeznaczonej do użytku domowego w ilości 20–40 mg jodku potasu (KI) na kilogram soli.

Model profilaktyki jodowej obejmuje również jodowanie preparatów do żywienia niemowląt oraz zalecaną suplementację kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Jod w diecie

Jod dostarczany jest z pożywieniem głównie w postaci jodków i jodanów. Wchłania się przede wszystkim w jelicie cienkim, a jego nadmiar jest wydalany przez nerki.

Do produktów bogatych w jod należą:

ryby morskie, zwłaszcza dorsz, mintaj, makrela i flądra
owoce morza
algi
produkty rosnące na glebach zasobnych w jod
sól jodowana stosowana w umiarkowanych ilościach.

Dobrym źródłem jodu są także produkty pochodzenia zwierzęcego, takie jak:

jaja
mleko i jogurty
sery.

Mniejsze ilości jodu zawierają m.in.:

groszek
szpinak
fasola.

Jedź nad morze po jod

Klimat morski może być korzystny dla osób mieszkających na terenach uboższych w jod. W wyniku działania wiatru i falowania morza do powietrza przedostają się aerozole zawierające niewielkie ilości tego pierwiastka, które następnie wdychamy podczas spacerów.

Gdzie znajdziesz go najwięcej?

Wysokie stężenia jodu w powietrzu występują m.in. nad Bałtykiem i Morzem Północnym.
Największe stężenie obserwuje się zwykle w pasie do około 300 metrów od linii brzegowej.
Ilość jodu w powietrzu wzrasta podczas silnego wiatru i wysokiego falowania.

Bardzo ubogie w jod tereny są oddalone od wybrzeży – zwłaszcza polodowcowe, wysokogórskie. Największy deficyt jodu w Polsce występuje w regionach górskich. Zawartość jodu w pokarmach zależy od ilości tego pierwiastka w ziemi.

Kiedy jodu w organizmie jest za dużo

Długotrwałe i znaczne przekraczanie zalecanego spożycia jodu może niekorzystnie wpływać na pracę tarczycy. Najczęściej ma to miejsce w przypadku przyjmowania nadmiernych ilości suplementów zawierających jod lub niektórych leków.

W przeciwieństwie do niedoboru, który rozwija się stopniowo, nadmiar jodu może ujawnić się stosunkowo szybko. Zbyt wysokie spożycie tego pierwiastka może doprowadzić do tzw. jodowej nadczynności tarczycy (Zjawisko Jod-Basedowa), w której organizm produkuje nadmierne ilości hormonów tarczycy.

Problem ten częściej dotyczy osób starszych oraz osób z istniejącymi zmianami w obrębie tarczycy, takimi jak guzki czy wole.

Objawy nadmiaru jodu mogą obejmować: